Từ ngày 1/7/2026, Luật Quản lý thuế 2025 chính thức có hiệu lực với quy định rõ ràng hơn về hành vi trốn thuế. Nhiều doanh nghiệp có nguy cơ vi phạm dù không cố ý do thiếu cập nhật quy định hoặc quản lý kế toán chưa chuẩn. Kế toán Ngọc Vân cảnh báo 3 hành vi phổ biến dễ dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp, đồng thời hướng dẫn giải pháp tuân thủ hiệu quả, tối ưu chi phí hợp pháp.

Doanh nghiệp cần nắm rõ để tránh phạt từ 1-3 lần số thuế trốn, thậm chí chuyển hồ sơ hình sự nếu mức độ nghiêm trọng. Việc hiểu rõ giúp chủ doanh nghiệp an tâm tập trung phát triển kinh doanh bền vững.

Tổng quan về quy định mới về hành vi trốn thuế từ 1/7/2026

Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 (có hiệu lực từ 1/7/2026) quy định cụ thể 10 hành vi bị coi là hành vi trốn thuế tại khoản 4 Điều 45. Khác với trước đây, luật nhấn mạnh bản chất hành vi dẫn đến thiếu số thuế phải nộp hoặc tăng số thuế được miễn, giảm, hoàn, không nhất thiết phải chứng minh "cố ý" ở một số trường hợp.

Các quy định này nhằm siết chặt quản lý, thúc đẩy tuân thủ pháp luật thuế. Doanh nghiệp, đặc biệt là loại hình thương mại dịch vụ, sản xuất, xây dựng hay xuất nhập khẩu, cần đánh giá lại quy trình kế toán nội bộ để tránh rủi ro không mong muốn.

Kế toán Ngọc Vân khuyến nghị doanh nghiệp chủ động kiểm tra hồ sơ thuế định kỳ với đơn vị chuyên nghiệp, giúp phát hiện sớm sai sót và tối ưu chi phí tuân thủ.

3 hành vi trốn thuế dù không cố ý phổ biến nhất cần cảnh giác

1. Chậm Hoặc Không Nộp Hồ Sơ Khai Thuế

Nhiều doanh nghiệp mới thành lập nghĩ rằng chưa có doanh thu đáng kể thì chưa cần khai thuế. Đây là hiểu lầm phổ biến.

Nghĩa vụ đăng ký và khai thuế phát sinh ngay khi doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh thực tế, không phụ thuộc vào việc doanh thu đã đạt ngưỡng chịu thuế hay chưa.

Theo điểm a khoản 4 Điều 45 Luật Quản lý thuế 2025, hành vi này có thể bị xem là trốn thuế nếu:

• Không nộp hồ sơ đăng ký thuế
• Không nộp hồ sơ khai thuế
• Nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn, và việc này dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp

Doanh nghiệp tại Hà Nội và Tuyên Quang hoạt động đa ngành, nhiều chi nhánh càng dễ gặp khó khăn khi theo dõi đồng thời nhiều mốc kê khai theo tháng, quý và quyết toán năm.

Tóm lại: Chậm nộp dưới 90 ngày chỉ bị phạt hành chính thông thường. Chậm nộp trên 90 ngày mà phát sinh thiếu thuế — rủi ro bị coi là trốn thuế tăng cao rõ rệt

2. Không Xuất Hóa Đơn Hoặc Ghi Giá Trị Thấp Hơn Thực Tế

Không ít chủ hộ kinh doanh cho rằng khách không yêu cầu hóa đơn thì có thể bỏ qua bước xuất hóa đơn. Đây là hiểu lầm khá nguy hiểm.

Việc lập hóa đơn khi bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ là nghĩa vụ bắt buộc của bên bán — hoàn toàn không phụ thuộc vào mong muốn của bên mua.

Cơ quan thuế có thể xác định đây là hành vi làm giảm số thuế phải nộp trong các trường hợp:

• Doanh thu phát sinh thực tế nhưng không lập hóa đơn, không kê khai đầy đủ
• Hóa đơn được lập với giá trị thấp hơn số tiền thanh toán thực tế

Vấn đề càng đáng lưu tâm khi nhiều hộ kinh doanh đang chuyển đổi khỏi phương pháp thuế khoán. Thói quen giao dịch không xuất hóa đơn từ trước, nếu không điều chỉnh kịp thời, dễ khiến hộ kinh doanh vi phạm dù không có chủ đích gian lận.

Tóm lại: Mọi giao dịch phát sinh đều phải được ghi nhận và xuất hóa đơn đúng giá trị thực tế — bất kể khách hàng có yêu cầu hay không.

3. Sử Dụng Hóa Đơn, Chứng Từ Không Hợp Pháp

Đây là tình huống dễ khiến doanh nghiệp rơi vào rủi ro nhất mà không hề hay biết.

Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp để hạch toán hàng hóa, dịch vụ mua vào — làm giảm số thuế phải nộp hoặc tăng số thuế được khấu trừ, được hoàn — cũng thuộc nhóm hành vi bị xử lý nghiêm.

Không phải lúc nào bên mua cũng chủ động dùng hóa đơn sai phạm. Có trường hợp đơn vị bán tự ý lấy hóa đơn của một đơn vị khác để xuất cho khách, trong khi hàng hóa giao dịch vẫn có thật. Nếu bên mua không kiểm tra kỹ trước khi hạch toán, doanh nghiệp vẫn bị truy thu và xử phạt.

Cách nhận diện hóa đơn có rủi ro:

• Tra cứu thông tin nhà cung cấp trên hệ thống hóa đơn điện tử của cơ quan thuế trước khi ký hợp đồng
• Đối chiếu tên đơn vị xuất hóa đơn với đơn vị thực tế giao dịch
• Kiểm tra mã số thuế và tình trạng hoạt động của nhà cung cấp
• Với doanh nghiệp FDI, giao dịch với đối tác nước ngoài: kiểm soát chứng từ đầu vào càng cần chặt chẽ hơn

3 Hành vi trốn thuế dù không cố ý

Xem thêm: Cách Báo Cáo Thuế Cho Doanh Nghiệp Mới Thành Lập — Hướng Dẫn Chi Tiết 2026

Thời Hiệu Và Mức Phạt Trốn Thuế Theo Quy Định Mới

Theo khoản 7 Điều 44 Luật Quản lý thuế 2025, thời hiệu xử phạt đối với hành vi này (chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự) là 5 năm, tính từ thời điểm vi phạm.

Đáng chú ý: dù đã quá thời hiệu xử phạt, doanh nghiệp vẫn phải nộp đủ số thuế thiếu, số thuế trốn cùng tiền chậm nộp trong 10 năm trở về trước kể từ ngày phát hiện. Nếu doanh nghiệp chưa từng đăng ký thuế, nghĩa vụ truy nộp áp dụng cho toàn bộ thời gian vi phạm, không giới hạn 10 năm.

Căn cứ Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, mức phạt trốn thuế được tính theo số lần trên số tiền thuế trốn:

Ngoài phạt tiền, doanh nghiệp phải khắc phục hậu quả: nộp đủ số thuế trốn vào ngân sách, điều chỉnh lại số lỗ và số thuế GTGT đầu vào được khấu trừ nếu có sai lệch. Mức phạt với tổ chức gấp 2 lần mức phạt cá nhân; hộ kinh doanh và hộ gia đình áp dụng mức phạt tương đương cá nhân.

Cập nhật theo Luật Quản lý thuế 2025 và Nghị định 125/2020/NĐ-CP — doanh nghiệp cần kiểm tra lại nếu có văn bản hướng dẫn mới thay thế hoặc điều chỉnh.

Xem thêm: Gia hạn nộp thuế TNDN 2026: Nắm bắt thông tin giúp doanh nghiệp tối ưu tài chính

Giải Pháp Phòng Tránh Rủi Ro Trốn Thuế Không Chủ Ý

Phần lớn các trường hợp bị quy vào nhóm vi phạm này dù không cố ý đều xuất phát từ thiếu kiểm soát trong quy trình kế toán nội bộ, chứ không phải từ ý định gian lận.

Ba việc doanh nghiệp nên làm ngay:

1. Xây dựng lịch kê khai cố định — đánh dấu rõ mốc nộp hồ sơ theo tháng, quý, năm, tránh bỏ sót thời hạn
2. Rà soát hóa đơn định kỳ — kiểm tra tính hợp pháp của hóa đơn đầu vào trước khi hạch toán, không đợi đến cuối kỳ
3. Cập nhật chính sách thuế thường xuyên — theo dõi văn bản pháp luật mới liên quan đến lĩnh vực hoạt động

Với doanh nghiệp chưa có nhân sự chuyên trách, dịch vụ kế toán thuế trọn gói là lựa chọn đáng cân nhắc. Đội ngũ kế toán sẽ thay mặt doanh nghiệp theo dõi thời hạn kê khai, kiểm tra hóa đơn trước khi hạch toán, và tư vấn kịp thời khi chính sách thuế thay đổi. Với hơn 7 năm kinh nghiệm phục vụ khách hàng tại Hải Phòng, Hà Nội và Tuyên Quang, Kế Toán Thuế Ngọc Vân hiện cung cấp gói kế toán trọn gói từ 2.500.000 đồng/tháng cho doanh nghiệp thương mại, dịch vụ có doanh thu dưới 2 tỷ đồng/năm, điều chỉnh tăng dần theo quy mô doanh thu thực tế.