Trong hoạt động kinh doanh hàng ngày, nghiệp vụ thu tiền bán hàng và xử lý công nợ phát sinh liên tục. Việc nắm vững quy trình hạch toán thu tiền khách hàng không chỉ giúp kế toán theo dõi chính xác dòng tiền thực tế mà còn đảm bảo số liệu công nợ khớp đúng, tránh sai sót khi lập báo cáo tài chính.
Bài viết dưới đây của Kế Toán Thuế Ngọc Vân sẽ hướng dẫn chi tiết cách định khoản từng trường hợp thu tiền, đồng thời làm rõ nghiệp vụ hạch toán trả lại tiền cho khách hàng và các quy định pháp lý liên quan theo Thông tư 99/2025/TT-BTC.
Căn cứ Tiểu mục 3.5 Mục 3 Tài khoản 131 - Phải thu của khách hàng ban hành kèm theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, khi doanh nghiệp nhận được tiền do khách hàng thanh toán (bao gồm cả tiền lãi nợ quá hạn nếu có) hoặc nhận tiền ứng trước theo hợp đồng, kế toán sử dụng các tài khoản chủ yếu sau:
Ghi Nợ các tài khoản phản ánh tiền:
Tài khoản 111: Tiền mặt (khi thu bằng tiền mặt tại quỹ).
Tài khoản 112: Tiền gửi ngân hàng (khi khách hàng thanh toán qua chuyển khoản).
Ghi Có tài khoản công nợ hoặc doanh thu:
Tài khoản 131: Phải thu của khách hàng.
Tài khoản 515: Doanh thu hoạt động tài chính (đối với phần tiền lãi phạt chậm trả nếu có).

Tùy thuộc vào thời điểm thanh toán và bản chất của giao dịch thương mại, kế toán sẽ thực hiện định khoản hạch toán thu tiền khách hàng theo 3 tình huống phổ biến dưới đây.
Khi doanh nghiệp đã xuất hóa đơn, ghi nhận doanh thu và công nợ phải thu ở kỳ trước hoặc thời điểm trước, nay khách hàng thực hiện thanh toán công nợ:
Nợ TK 111, 112 (Tổng số tiền thực tế thu được)
Có TK 131 (Số tiền giảm trừ nợ phải thu của khách hàng)
Có TK 515 (Phần tiền lãi do khách hàng thanh toán chậm - nếu có)
Khi khách hàng đặt cọc hoặc thanh toán trước một phần (hoặc toàn bộ) giá trị hợp đồng nhưng doanh nghiệp chưa bàn giao hàng hóa, chưa hoàn thành cung cấp dịch vụ:
Nợ TK 111, 112 (Số tiền khách hàng ứng trước)
Có TK 131 (Chi tiết theo từng đối tượng khách hàng)
Lưu ý: Lúc này, Tài khoản 131 sẽ có số dư bên Có, phản ánh khoản doanh nghiệp đang nhận trước của khách hàng và có nghĩa vụ phải giao hàng/cung cấp dịch vụ trong tương lai.
Đối với các giao dịch bán lẻ hoặc thu tiền trực tiếp ngay tại thời điểm bàn giao hàng hóa, cung cấp dịch vụ mà không cần theo dõi công nợ qua TK 131:
Nợ TK 111, 112 (Tổng giá thanh toán)
Có TK 511 (Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ)
Có TK 3331 (Thuế giá trị gia tăng phải nộp - nếu doanh nghiệp tính thuế theo phương pháp khấu trừ)
Xem thêm: Mức đóng BHXH tối thiểu & tối đa áp dụng mới nhất từ 1/1/2027
Bên cạnh nghiệp vụ thu tiền, thực tế phát sinh nhiều tình huống doanh nghiệp phải hoàn tiền cho người mua như: khách hàng chuyển thừa tiền, hủy đơn hàng sau khi đã đặt cọc, hoặc phát sinh hàng bán bị trả lại. Cách hạch toán trả lại tiền cho khách hàng được xử lý theo từng nguyên nhân cụ thể:
| Tình huống phát sinh | Bút toán hạch toán chi tiết | Chứng từ đi kèm |
| Trả lại tiền khách hàng ứng trước (do hủy hợp đồng, không cung cấp hàng) |
Nợ TK 131 (Chi tiết khách hàng) Có TK 111, 112 |
Biên bản hủy hợp đồng, phiếu chi hoặc ủy nhiệm chi. |
| Trả lại tiền do khách hàng thanh toán thừa so với hóa đơn |
Nợ TK 131 (Chi tiết khách hàng) Có TK 111, 112 |
Biên bản đối chiếu công nợ, chứng từ chi tiền. |
| Trả lại tiền do hàng bán bị trả lại (đã thu tiền trước đó) |
1. Ghi nhận doanh thu hàng bán bị trả lại: Nợ TK 5212 (Hoặc Nợ TK 511 theo TT 133) Nợ TK 3331 (Thuế GTGT tương ứng) Có TK 111, 112 (Số tiền trả lại khách) 2. Nhập lại kho hàng bị trả lại: Nợ TK 156 / Có TK 632 |
Hóa đơn điều chỉnh/trả lại hàng, biên bản thu hồi, phiếu nhập kho, chứng từ thanh toán. |
Để công tác hạch toán thu tiền khách hàng và quản lý sổ sách tuân thủ đúng quy định pháp luật, kế toán viên cần đối chiếu đồng thời các chuẩn mực kế toán áp dụng và nguyên tắc ghi chép cơ bản.
Căn cứ tại Điều 4 Thông tư 133/2016/TT-BTC, các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) thực hiện Chế độ kế toán theo Thông tư này và áp dụng hệ thống Chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) có liên quan, ngoại trừ 7 chuẩn mực đặc thù sau:
Chuẩn mực số 11: Hợp nhất kinh doanh.
Chuẩn mực số 19: Hợp đồng bảo hiểm.
Chuẩn mực số 22: Trình bày bổ sung báo cáo tài chính của các ngân hàng và tổ chức tài chính tương tự.
Chuẩn mực số 25: Báo cáo tài chính hợp nhất và kế toán khoản đầu tư vào công ty con.
Chuẩn mực số 27: Báo cáo tài chính giữa niên độ.
Chuẩn mực số 28: Báo cáo bộ phận.
Chuẩn mực số 30: Lãi trên cổ phiếu.
Xem thêm: Các báo cáo về lao động doanh nghiệp phải nộp cuối năm 2026 và đầu năm 2027
Căn cứ Điều 6 Luật Kế toán 2015, mọi nghiệp vụ kinh tế phát sinh tại doanh nghiệp đều phải tuân thủ nghiêm ngặt 7 nguyên tắc sau:
Nguyên tắc giá gốc: Giá trị tài sản và nợ phải trả được ghi nhận ban đầu theo giá gốc. Sau ghi nhận ban đầu, đối với một số loại tài sản hoặc nợ phải trả biến động thường xuyên theo giá thị trường và xác định lại được một cách đáng tin cậy thì ghi nhận theo giá trị hợp lý tại thời điểm cuối kỳ lập báo cáo tài chính.
Nguyên tắc nhất quán: Các quy định và phương pháp kế toán đã chọn phải được áp dụng nhất quán trong kỳ kế toán năm; nếu có sự thay đổi, đơn vị phải giải trình rõ trong báo cáo tài chính.
Nguyên tắc khách quan, đúng kỳ: Thu thập và phản ánh khách quan, đầy đủ, đúng thực tế và đúng kỳ kế toán mà nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh.
Nguyên tắc công khai, kịp thời: Báo cáo tài chính phải được lập và gửi cơ quan có thẩm quyền đầy đủ, chính xác, đúng hạn và công khai theo quy định tại Điều 31 và Điều 32 Luật Kế toán 2015.
Nguyên tắc thận trọng: Sử dụng phương pháp đánh giá tài sản và phân bổ các khoản thu, chi một cách thận trọng, không làm sai lệch kết quả hoạt động kinh tế, tài chính.
Nguyên tắc trọng yếu (bản chất hơn hình thức): Việc lập và trình bày báo cáo tài chính phải bảo đảm phản ánh đúng bản chất của giao dịch hơn là hình thức, tên gọi của giao dịch.
Nguyên tắc kế toán ngân sách (đối với đơn vị công): Cơ quan nhà nước, tổ chức, đơn vị sự nghiệp sử dụng ngân sách nhà nước ngoài việc tuân thủ 6 nguyên tắc trên còn phải thực hiện kế toán theo mục lục ngân sách nhà nước.

7 nguyên tắc kế toán trọng yếu
Trong quá trình rà soát sổ sách thực tế tại nhiều doanh nghiệp, Kế Toán Thuế Ngọc Vân nhận thấy việc theo dõi Tài khoản 131 thường gặp phải các rủi ro như: bù trừ công nợ giữa các khách hàng khác nhau, quên đối chiếu khoản khách hàng ứng trước dẫn đến treo số dư Có kéo dài, hoặc thiếu chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với các hóa đơn từ 20 triệu đồng trở lên (hoặc theo ngưỡng quy định hiện hành) làm ảnh hưởng đến điều kiện khấu trừ thuế GTGT.
Do đó, kế toán cần mở sổ chi tiết Tài khoản 131 cho từng đối tượng khách hàng, thực hiện đối chiếu biên bản xác nhận công nợ định kỳ hàng tháng/quý để đảm bảo tính minh bạch và chính xác tuyệt đối.
Việc nắm chắc quy trình hạch toán thu tiền khách hàng và hạch toán trả lại tiền cho khách hàng giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt dòng tiền và hạn chế tối đa rủi ro truy thu, xử phạt khi cơ quan thuế thanh kiểm tra. Nếu doanh nghiệp của bạn đang gặp vướng mắc trong việc xử lý công nợ tồn đọng, sai lệch sổ sách hoặc cần tối ưu hệ thống kế toán thuế trọn gói, hãy liên hệ ngay với đội ngũ chuyên gia của Ngọc Vân để được hỗ trợ kịp thời.
CÔNG TY TNHH DỊCH VỤ DOANH NGHIỆP NGỌC VÂN
Hotline / Zalo tư vấn miễn phí: 0941 233 469 - 0789 368 883
Email: [email protected]
Website: https://vnyuyun.com/
Trụ sở chính: Tầng 3, Số 69 Nguyễn Tất Tố, Lê Chân, Hải Phòng.
Chi nhánh: Tầng 6, Số 2 Ngõ 18, Nguyễn Cơ Thạch, Từ Liêm, Hà Nội
Chi nhánh: Số 88, Đường 20/8, Phường Hà Giang 1, Tuyên Quang